Her Yönüyle Gitar
Temel Bilgiler
Notaların Harflerle Gösterilmesi
Özellikle akorların ya da genel olarak tüm notaların gösterilmesi için bazı harfler de kullanılır. La notası temel bir sestir. Bir orkestra akordunu La notasına göre yapar. Telefonu açtığınızda duyduğunuz düdük sesi (bazı durumlarda çok küçük bir farkla olsa da) La notasıdır. Bu yüzden, notaları gösteren harfler La notasından "A" harfiyle başlar ve sırayla gider. Yalnızca Almanca'da Si notasını göstermek için "B" harfi yerine "H" harfi kullanılır.
La Si Do Re Mi Fa Sol
A B C D E F G
Sol ve Fa Anahtarları
Şimdi de, notaların fa anahtarında başlayıp sol anahtarında nasıl devam ettiğini görelim. İki porte arasında hayali bir çizgi olduğunu düşünün. Bu çizgiye gelen nota Do(C) notasıdır. Çok kalın ve çok ince notaları göstermek için portenin beş çizgisi yetmez. Bunun için portenin altında ve üstünde ek çizgiler kullanılır. Oktav dediğimiz olay ise, bir notadan başlayıp, ileri ya da geri, daha doğrusu, aşağı ya da yukarı doğru, notaları sırayla sayarak geldiğimiz sekizinci nota - ki bu ilk notanın tekrarıdır - ile ilk nota arasındaki uzaklıktır. Aşağıdaki örnekte oktavlar Mi(E) notasından - Mi notasına olarak gösterilmiştir
Tam Ses - Yarım Ses
Notalar arasında belirli uzaklıklar vardır. Gitarda birbirinin peşisıra gelen iki perde düşünün (3 ve 4.perdeler gibi). Bu iki perdedeki notalar arasındaki uzaklık yarım sestir (1/2ses). Şimdi de 3 ve 5. perdelerde iki nota düşünün (hangi telde olduğu önemli değil), bunlar arasındaki uzaklık ise bir tam sestir. Şimdi de, notaları Do'dan başlayıp, sayma sayıları gibi, sırayla sayalım: Do - Re - Mi - Fa - Sol - La - Si - Do........................ Mi -Fa ve Si - Do notaları arası 1/2 sestir yani bu notalar birbirini takip eden perdelerdedir. Diğer tüm notalar arasında ise tam ses aralıklar vardır. Peki, aralarında tam ses (iki perde) uzaklık bulunan notaların arasındaki fazladan perdelere hangi notalar gelmektedir. Buralara gelen notalar diğer notaların diyez ya da bemolleri yani yarım ses inceltilmişleri ya da yarım ses kalınlaştırılmışlarıdır. Bu işlemi yapmak için arıza işaretleri kullanılır. Bunların bir listesini veriyoruz:
Diyez: Önüne konduğu notayı yarım ses inceltir.
Çift Diyez: Önüne konduğu notayı bir tam ses inceltir.
Bemol: Önüne konduğu notayı yarım ses kalınlaştırır.
Çift Bemol Önüne konduğu notayı bir tam ses kalınlaştırır.
Bekar (Natürel): Arıza almış notayı doğal haline çevirir.
Şimdi de, Do notasından başlayıp, sırayla tüm notaları - ki bunlar 12 adet kromatik (birbirlerini yarım ses aralıkları ile takip eden) notadan ibarettir - yazalım. Not: İncelme yönünde giderken notalar diyez, kalınlaşma yönünde giderken ise bemol alır. Yani, sözünü ettiğimiz aradaki perdeye gelen nota ya bir önceki notanın diyezi ya da bir sonraki notanın bemolü olarak adlandırılır. Ya da gittiğimiz yöne bağlı olarak, bunun tam tersi olur: Do - Do diyez (ya da Re bemol) - Re - Re diyez (ya da Mi bemol) - Mi - Fa - Fa diyez (ya da Sol bemol) - Sol - Sol diyez (ya da La bemol) - La - La diyez (ya da Si bemol) - Si - Do... Soldan sağa diyez yönü, sağdan sola ise bemol yönüdür. Örneğin, Do ile Re arasındaki notayı, incelirken Do diyez, kalınlaşırken ise Re bemol olarak düşünebilirsiniz. Neticede ikisi de aynı sestir. Daha önce söyledik ama yine hatırlatalım: Mi - Fa ve Si - Do notaları arası yarım sestir yani bu notaların arasında diyez ya da bemol başka bir nota bulunmaz (Türk müziği ve bazı dünya müziklerinde daha küçük aralıklar vardır. Bunları ilgili derslerde inceleyeceğiz).
Bir ölçü içinde bir nota ilk kez arıza aldığı yerden, aksi belirtilmediği takdirde, ölçü sonuna kadar arıza almaya devam eder. Belirli bir yerde nota doğal haline çevrilecekse bekar (natürel) işareti kullanılması gerekir. Sonra tekrar arıza işaretiyle arızalı duruma getirilebilir.
Tablatür
Beş çizgili porte üzerinde yazılan notaları okumak, özellikle yeni başlayanlar için, biraz zor olduğundan tablatür dediğimiz olay geliştirilmilştir. Tablatürde altı çizgi bulunur. Bunlar gitarın tellerine karşı gelir. En alttaki çizgi kalın Mi (E) telidir. Üste doğru teller sırasıyla La (A), Re (D), Sol (G), Si (B) ve (ince) Mi (E)'dir.
Teller üzerinde gösterilen sayılar hangi tellerde hengi perdelere basılacağını belirtir. Bu perdelere hangi parmaklarla basılacağı ise TAB'ın alt tarafındaki sayılarla gösterilir. Pena vuruşları ise üst tarafta verilir.
Herkes biliyordur belki ama yine de hatırlatalım, bare tek bir parmakla iki ya da daha fazla notaya basılacağı anlamına gelir. Basılan nota sayısına göre küçük bare ya da büyük bare olarak adlandırılır.
Gitarın Akordu
Herşeyden önce telefondan, diyapazondan ya da bir akord düdüğünden La sesini alıp gitarın 5 no'lu yani La telini doğru notaya akordlamamız gerekiyor. 5.Perdeden Akord
1) La telinde 5.perdeye basın, buradaki ses size alttaki boş telin olması gereken sesi Re notasını verecektir,
2) Re telinde 5.perdeye basın ve buna göre alttaki boş Sol telini akordlayın,
3) Sol telinde 4.perdeye basın (3'lü aralığa geldik) ve buna göre alttaki boş Si telini akordlayın,
4) Si telinde 5.perdeye basın (tekrar 4'lü aralık) ve buna göre alttaki boş Mi telini akordlayın,
5) (Kalın) Mİ telini akordlamak için iki yolunuz var: 1) (İnce) Mi teline göre (tabi oktav farkını gözeterek) ya da 2) (kalın) Mİ telinde 5.perdeye basıp buradaki sesi alttaki boş La teline göre akordlamak,
6) Son olarak, tüm boş tellerin seslerini teker teker diğer tellerde dağişik yerlerde basarak tüm sesleri karşılaştırmalı olarak kontrol edin
7.Perdeden Akord
1) Re telinde 7.perdeye basarak burada olması gereken La notasını üstteki boş La teline göre (tabi oktav farkına dikkat ederek) akordlayın,
2) Sol telinde 7.perdeye basarak bu notayı üstteki boş Re teline göre akordlayın,
3) Si telinde 8.perdeye basarak (3'lü aralığa geldik) üstteki boş Sol teline göre akordlayın,
4) Mi telinde 7.perdeye basarak (tekrar 4'lü aralık) üstteki boş Si teline göre akordlayın,
5) (Kalın) Mİ telini akord etmek için iki yolunuz var: 1) (İnce) Mi teline göre iki oktav aşağıdan ya da 2) La telinde 7.perdeye basarak buna göre üstteki (kalın) Mİ telini akordlamak,
6) Ve tabi son olarak, tüm boş tellerin seslerini teker teker diğer tellerde değişik yerlerde basarak tüm sesleri karşılaştırmanız gerekiyor
Parmak Açma Çalışmaları
Vereceğimiz örnek neredeyse tüm metod kitaplarında ve bir çok gitar hocası tarafından öğrencilerine verilen çok bilinen bir çalışma. Yeni başlayanlar için bir uyarıda bulunalım: Telden tele geçerken ve dönüş noktalarında çok dikkatli olun çünkü buralarda biraz yavaşlamak zorunda kalabilirsiniz ve tempoyu kaçırırsınız. Buralardaki küçük beklemeleri tempo içinde eritmek için yapılacak en iyi şey ağırdan almak. Tüm notalar eşit sürelerde çalınmalı ve notalar arasında beklemeler olmamalı. Bir de, her bir nota eşit ağırlıkta çalınmalı yani biri kuvvetli diğeri zayıf olmamalı
Gamlar
Gam belirli aralıklarla dizilmiş, bazı özel durumlar dışında, sekiz notadan oluşur. Sekizinci nota, birinci notanın bir oktav üstüdür (bir oktav tizde tekrarı). Bu sekiz nota iki dörtlü grup halinde düşünülür. Bunlardan birincisine alt dörtlü, ikincisine üst dörtlü denir. Birinci nota ("Kök ses" ya da "Tonik") gama ismini veren sestir.
Majör Gam (Ionian ya da İyon modu)
Majör gam, isminden de anlaşılacağı gibi, temel gamdır. Diğer tüm gamlar/modlar majör gam üzerinde yapılan değişiklikler sonucunda elde edilirler. İyon ya da daha sonra duyacağınız lidya, frigya (lydian, phrygian), vs gibi isimler, anlayacağınız gibi, tarihteki bazı geçmiş medeniyetlerle ilgilidir.
Majör gamdaki notalar arasındaki uzaklıklar şu şekildedir:
1.(kök ses) ve 2.sesler arası : Tam ses (iki perde)
2. ve 3.sesler arası : Tam ses
3. ve 4.sesler arası : Yarım ses (bir perde)
Burada alt dörtlü bitiyor. Şimdi, bir tam ses atlayarak üst dörtlüye geçeceğiz. Yani:
4. ve 5.sesler arası : TAM ses
Ve, üst dörtlü başlıyor:
5. ve 6.sesler arası : Tam ses
6. ve 7.sesler arası : Tam ses
7. ve 8.ses (kök sesin oktavı) arası : Yarım ses
Gördüğünüz gibi, her iki dörtlü de, içindeki notalar arasındaki uzaklıklar açısından, tamamen eş yapıdalar. Ve, bu iki dörtlü birbirine bir tam ses ile bağlandığında şu ses aralıkları ortaya çıkıyor:
Tam - Tam - Yarım - TAM - Tam - Tam - Yarım (yani, bazılarının ezberlediği gibi: 2 Tam, 1 Yarım, 3 Tam, 1 Yarım. Ama, bu şekilde ezberlemek iki dörtlü yapısını tam olarak açıklayamıyor.) Şimdi, bu aralıkları notalar ile porte üstünde görelim (Gamın dereceleri üstte sayılarla belirtilmiştir).
Do majör gamı:
Minör Gam
İki çeşit minör gam vardır:
1) Melodik minör gam (Majör gamın 3. derecesi bemol alır),
2) Armonik (doğal) minör gam (Majör gamın 3 ve 6.dereceleri bemol alır).
Majör ve minör gamlar arasındaki temel fark üçüncü sestedir. Majör gam - isminden de anlaşılacağı gibi - baskın bir karaktere, minör gam ise tam tersine çekinik ve daha yumuşak bir özelliğe sahiptir. Gitarınızda majör ve minör akorları peşpeşe çalarak bunu kolaylıkla algılayabilirsiniz
Dominant) Yedili Gam (Mixolydian)
Bu gama kısaca "yedili" gam denir. Majör gamın 7.sesi bemol yapılarak
Minör Yedili Gam
Yedili gamlarda 7.sesin bemol yapıldığını biliyoruz. Öyleyse minör yedili gamlarda da 7.ses bemol yapılacak. Bu durumda, iki çeşit minör gam oluyor:
1) Melodik minörün yedilisi (dorian = Xm7)
2) Armonik minör yedili (aeolian = Xm7 b6)
Akorlar
Basitçe, birden fazla ses birarada çalınıyorsa buna AKOR diyoruz. Yani, iki ses te bir akordur ama temel akor üç sesli (triad) olarak düşünülür.
Majör Akor
Akorları çıkartırken de, gamlarda olduğu gibi, majör gam temel alınır. Temel majör triad maj gamın 1, 3 ve 5.seslerinden oluşur
Şimdi bu akoru gitar klavyesi üzerinde basmamız gerekiyor. Yapacağımız şey bu üç sesin birbirine, beraber basılabilecek kadar, yakın olduğu bölgeleri bulmak. Akor içinde hangi sesin kaç tane geçtiğinin fazla bir önemi yok. Önemli olan, kaçar tane olursa olsun, üçünün birarada bulunması. Genel olarak, akorun en bas notasının, şart olmasa da, kök ses olması tercih edilir. Çünkü tellere genellikle önce yukarıdan-aşağı vurulur ve aşağı vuruşlar genellikle daha kuvvetlidir. Böyle belirgin ve kuvvetli çıkacak sesin kök ses olmasının istenmesi doğaldır. Ama bazen özellikle tınlatılmak istenen sesler olabilir. Bunlar 3 ya da 5.derece gibi akorun sesleri olabileceği gibi, bazı özel durumlarda, akor dışı ve hatta gam dışı sesler de olabilir. C (maj) akorunun bir kaç değişik basış şeklini verelim. 1.pozisyonda verilen ilk şekile basta bir G notası (5.derece) koyarsak ikinci şekli elde ederiz. Benzer şekilde, 3.pozisyondaki üçüncü şekile yine basta bir G notası koyularak dördüncü şekil oluşturulur. Dördüncü şekil ise 8.pozisyonda. (Not: Şekillerde "fr" kısaltmasıyla gösterilen şey perde (fret) no'su yani bulunulan pozisyondur.
Minör Akor
Gamlar bölümünde minör tanımını yapmıştık. Bir majör gamda (ya da akorda) 3.derecenin bemol alması durumuna "minör" diyoruz
Ritm
"Ritm, bize zamanlamayı öğretir. Beynimiz, çaldığımız ritmde belli bir zamanı algılamayı ve geliştirmeyi öğrenir."
Okay Temiz
"Bu dünya solo gitaristlerin dünyası ama öğrenilmesi gereken en temel şey zaman ve ritmdir."
Jimi Hendrix
Temel Pena Vuruşları
Çalınan nota grupları kaçlı olursa olsun (sağ el) pena vuruşları daima "aşağı-yukarı-aşağı-yukarı..." şeklinde gider. Bu kesin kural değildir, daha doğrusu, müzikte kesin kural diye bir şey olamaz zaten. Yine de, çalışmalarda, parmakları belirli bir sisteme oturtmak için "aşağı-yukarı" kuralına uymanız gerekiyor (Bunun dışında, örneğin sweep picking/süpürerek vurma tekniği vardır ki böyle farklı pena tekniklerini biraz ileride inceleyeceğiz). Aşağıdaki örnekte, sekizlik vuruşlar yapılmaktadır. Bazı notaları bağladığımızda, çalınan notaların süreleri uzar. Fakat, temeldeki-en küçük (bu örnekte sekizlik)-vuruşlara göre olan aşağı-yukarı vuruş şekli değişmez. Uzayan notalara düşen takip eden vuruşları yapılmış gibi düşünüp, kalan yerden devam etmek gerekir.
Vuruşları Vurgularla Belirtmek
Sağ elle ritm vuruşları yaparken gitarın altı telini 2 ya da 3 bölge olarak düşünebilirsiniz:
1)Birinci bölge: (Kalın) Mi, La ve Re telleri. Aşağıda, portenin alttaki üç çizgisinde gösterilmiştir.
İkinci bölge: Sol, Si ve (ince) Mi telleri. Aşağıda, portenin üstteki üç çizgisinde gösterilmiştir.("A" ile gösterilen ilk ölçü)
2)Birinci bölge: (Kalın) Mi ve La telleri. Portenin alttaki üç çizgisinde gösterilmiştir.
İkinci bölge: Re ve Sol telleri. Portenin ortadaki üç çizgisinde gösterilmiştir.
Üçüncü bölge: Si ve (ince) Mi telleri. Portenin üstteki üç çizgisinde gösterilmiştir. ("B, C D" ile gösterilen 2, 3 ve 4.ölçüler)
Herhangi bir akoru çalarken bu bölgelerin farklı seslerinden faydalanabilirsiniz. Bir de, ölçü işaretiyle belirtilen vuruşları vurgulama yaparak yani bu vuruşları diğerlerinden biraz daha şiddetli çalarak belirgin hale sokabilirsiniz. İlk örnekte ölçü 2/2'liktir ve bu, her bir ikiliğin ilk vuruşlarına (burada ilk sekizlikler) vurgu koyarak, belirgin hale getirilmiştir. Tabi, her bir ikiliğin ayrı bölgelerde çalınması da ayrı bir vurgulamadır. 3/2'lik ikinci ölçüde de aynı yöntem kullanılmiş fakat bu kez ritm kalıbı üç bölgede çalınmıştır. Bu tür vurgulamaları ölçü işaretiyle belirtilen değere uygun olarak yapmalısınız. Üçüncü ölçü ¾'lüktür ve her bir dörtlük hem ayrı bölgelerde çalınarak hem de vurgular koyularak belirgin hale getirilmiştir. Fakat, bu yöntemlerin tümünü birden aynı anda uygulamanız gerekmiyor. Buna, amacınıza ve kulak zevkinize göre ve deneyerek karar vereceksiniz.
Vurgularla Gruplama Yapmak
4/4'lük bir ritm kalıbındaki tüm sekizlik vuruşları düşünelim. Bir ölçüde 8 adet sekizlik vuruş vardır. Değişik vurgulamalarla bu sekiz vuruşu istediğimiz gibi bölüp parçalayabiliriz (İki adet dörtlü grup (A) ya da bir adet ikili, bir adet dörtlü ve yine bir adet ikili grup (B), vs gibi. Ayrıca, yalnızca grupların başlangıç pena vuruşları verilmiştir. Aradaki vuruşları "aşağı-yukarı" kuralıyla siz çıkartabilirsiniz.).
Teknik Donanım
Gitar
Teknik donanımımızı (takımları) kurarken işe, tabii ki, önce gitardan başlıyoruz. Çünkü sinyal kaynağı gitardır (manyetikler). Elektrik sinyali manyetiklerden çıkar ve bir takım pedallar, vs'den geçerek ampliye girer ve ampliden ses olarak çıkar. Yani, gitar üzerindeki kablo bağlantı yeri gitarın çıkışıdır. Aşağıda klasik bir Strat (Stratocaster) modeli gitar görüyorsunuz. Bu model yıllar önce Leo Fender tarafından, kendisi bir gitarist olmamasına karşın, bu işi çok sevdiğinden ve zamanın önemli müzisyenleri ile yakın ilişkiler sonucu, geliştirilmiş ve artık klasikleşmiş ve de tüm firmalar tarafından, ufak tefek değişikliklerle, üretilir olmuştur. Bu tür bir gitarda üç adet manyetik bulunur, yani ses, manyetikler aracılığıyla, üç ayrı bölgeden alınır ve, 5 konumlu bir anahtar yardımıyla, bu sinyallerin belirli karışımları dışarı (artık her nereye gidiyorsa: pedala, prosesöre, ampliye ya da mix masasına) gönderilir.
1 no'lu manyetik: sap tarafında (en bas sesin alındığı yer)
2 no'lu manyetik: ortada
3 no'lu manyetik: alt eşik tarafında (en tiz sesin alındığı yer)
5 konumlu anahtarın konumlarını inceleyelim:
1.konum (anahtar sap tarafına doğru tam yatık): 1 no'lu (sap tarafındaki) manyetik
2.konum: 1 ve 2 no'lu manyetikler beraber (paralel)
3.konum: 2 no'lu (orta) manyetik tek başına
4.konum: 2 ve 3 no'lu manyetikler beraber (paralel)
5.konum (anahtar alt eşik tarafına doğru tam yatık): 3 no'lu (alt eşik tarafındaki) manyetik.
Bir de, bu tür gitarlarda, bir volüm ve iki adet ton düğmesi bulunur. Volüm tüm manyetikleri kontrol eder. Ton düğmelerinden biri ise yalnızca alt eşik tarafındaki manyetiğe bağlıdır çünkü bu manyetik daha keskin çığlıklar atar ve bu yüzden sololarda daha çok kullanılır ve bu yüzden de ayrı bir ton kontrolunun olması düşünülmüştür, ya da, bir diğer standart bağlantı şekline göre, alt eşik tarafındaki manyetiğe bağlı bir ton kontrolu bulunmaz çünkü burası zaten olabildiğince tizdir, daha çok sololarda kullanılır ve genellikle baslaştırılması istenmez, bu durumda, ton kontrollarından biri sap tarafındaki, diğeri ise ortadaki manyetiği kontrol eder (Bu bağlantıları kendi ihtiyaçlarınıza göre değiştirebilir/değiştirtebilirsiniz de).
(Not: İki manyetikli gitarlarda ise üç konumlu anahtar bulunur. Bunun nasıl çalıştığını tahmin edebilirsiniz. Kontrol için, her konumda, tornavida gibi bir metal parçasıyla manyetiklere dokunun, çalışan manyetiklerden ses gelecektir). Hangi bölgedeki manyetik/manyetiklerin çalıştığına bağlı olarak farklı tınılar alacağız: Sap tarafında daha bas (çünkü burada telin salınımı daha geniştir), alt eşik tarafında daha tiz (çünkü burada telin gerilimi daha fazladır).
Manyetikler
Gelelim manyetiklere. Bunlar, temelde, iki çeşittir:
1- Single Coil (tek bobinli-bunlar biraz gürültülü çalışır)
2- Humbucker (Bunlarda ters yönde çalışan iki adet bobin vardır ve tek bobinli manyetiklerde var olan, belirli bir frekanstaki (60 cycle), "hum (uğultu)" sesini süzerler
Fakat, bu manyetiklerin sesleri de birbirinden farklıdır. Single coil olanların sesleri daha tiz ve dolayısıla daha ısırıcı, humbuckerların ise daha boğuk ve karanlıktır. Humbucker'ların çıkışları daha güçlüdür ve bunlardan daha fazla distorsiyon elde edilebilir. Tek bobinlilerin sesi ise, belki, temiz ve parlak blues sound'larına daha uygundur. Bazı Strat tipi gitarlarda alt eşik tarafında, single coil yerine, bir humbucker manyetik takılıdır. Bu bölgenin tiz sesiyle humbucker'ın boğuk sesi arasında bir tür dengeleme yapılmıştır
Parmakla Çalmak
Arpej
Arpej, basitçe, birkaç notayı belirli bir düzen içinde ve peşpeşe çalmak demektir. Şimdi, sağ elinizin parmaklarını teller üzerine şu şekilde yerleştirin:
- 1, 2, ve 3.parmaklar 3 (Sol), 2 (Si) ve 1 (ince Mi) no'lu telleri alttan çekerek çalacak şekilde, tellerin üzerine,
- Başparmak ta 4, 5 ve 6 no'lu tellerden herhangi birini - yukarıdan aşağıya doğru vuruşla - çalmaya hazır vaziyette.
Şimdi bir Am akoru basalım ve telleri, aşağıdaki tablatürde de gösterildiği gibi, şu şekilde çalmaya başlayalım:
- Önce La teline başparmakla yukarıdan aşağıya doğru vuruyoruz,
- Sonra, 1.parmakla Sol telinde basılan La notasını, parmağın etli kısmıyla (tabii bunu tırnak ta takip ediyor), alttan yukarıya doğru çekerek çalıyoruz,
- Hemen ardından, 2.parmakla, aynı şekilde, Si telinde basılan Do notasını çalıyoruz,
- Son olarak ta, üçüncü parmak boş ince Mi telini yine alttan çekerek çalıyor.
[Not: Akorun bas notasının nasıl değiştirildiğine, düz ve ters çalışlara ve, 3 ve 6.ölçülerdeki hammer-on'lara (sol elin bir parmağı herhangi bir notaya basarken sağ el vuruşu yapılır, sonra vuruş yapılmaz, ikinci nota sol elin diğer bir parmağının tele baskısıyla tınlatılır) dikkat ediniz.]
Aşağıdaki ¾'lük ölçüde, bastaki notayı üç kez değiştirebilme şansına sahibiz. Bu kez Em akoruyla çalışıyoruz. Yine hammer'larla yapılan süslemeler var (2.ölçü). Yine düz-ters çalışlar var. Ayrıca, çalma gruplarının yerlerini değiştirerek te farklı etkiler elde edebilirsiniz (3 ve 4.ölçüler).
Değişik Akordlar
Blues'un köklerini oluşturan insanlar beyaz adamın pamuk tarlalarında çalışan siyah köleler ve göçebe işçilerdi. Bunlar formal bir müzik eğitimi olmayan insanlardı. Zaten bununla ilgilenmiyorlardı da. Enstrümanlarını istedikleri gibi akord ediyorlardı. Amerika'daki Rock'n'Roll müziği bu insanların müzikal kültürlerinden doğmuştur. Ve tabi, onların değişik akordları da rock müzik içinde kendine bir yer bulmuştur. Eski değişik akordları günümüze taşıyan müzisyenler olduğu gibi, yeni değişik akordlar keşfedenler de var. Pearl Jam, Soundgarden gibi rock grupları bu olayı sıkça kullananlardan. Böylece, gitarı daha isyankar bir düzen içinde çalıp onu okul sınıflarından kurtararak, daha özgür nefes alan ve aynı zamanda, karanlık ve tehlikeli sınırlara taşımaya çalışıyorlar. Böyle bir ortamda, daha önce ezberlenmiş gamlar ve arpejler, vs artık daha fazla geçerli olmuyor tabî. Değişik akordları kullananlar yalnızca grunge grupları değil. Örneğin, "slide" çalmak için de hemen her zaman başvurulan bir yöntem bu. Her değişik akord şekli belirli bir amaca hizmet ediyor aslında.
Slide Akordu
Slide çalarken, notalara basan parmaklardan birine slide (Biliyorsunuz bunlar metal ya da cam ve uzun ya da kısa olabilirler) takılı olacağından, az parmakla çok iş bitirmek gerekiyor. Açık/boş tellerin akordlarının belirli bir akorun seslerini verecek şekilde yapıldığını düşünün, böylece, tek bir parmakla bare basarak majör ya da minör akor çalmak mümkün olur. Örnekteki akordları inceleyin:
İsterseniz; sus2, sus4, 6'lı, 7'li, maj7'li, vs gibi diğer akorlara gore de slide akordları yapabilirsiniz.
Yukarıdaki örneğe tekrar bir göz atın. Buradaki "açık Em" akordunda, 3.telde (Sol teli) 1.perdeye , standard basış şeklindeki gibi, basıp g# notasını alarak akoru major de yapabilirsiniz. Gördüğünüz gibi, bir bare parmağı ve bir de ikinci bir parmakla tüm bir major ya da minor akoru altı telde basmak mümkün oluyor. Bu tür slide akordlarının ortaya çıkışı doğal olarak akustik enstrümanlarda olmuştur ama bugün akustik ya da elektrik çeşitli gitaristlerce kullanılıyor.
Bu konuda, dinlemenizde yarar olabilecek bazı gitarist isimleri verelim: Folk rock gitaristleri Joni Mitchell, David Wilcox, Steve Stills ve David Crosby; parmakla çalan John Fahey ve Leo Koltke, genç besteci/icracı akustik gitaristler Michael Hedges, Pierre Bensusan, Will Ackerman ve Alex Grassi; açık A, G, D, E ve diğer akordlarda çalan sayısız blues gitaristi ve Bert Jansch, Martin Simpson, Martin Carthy ve John Renbourn gibi İngiliz gitaristleri.
Düşük Akord
Standard akord edilmiş bir gitarın toplam akordunu yarım ses, bir tam ses ya da daha büyük bir aralıkta düşürerek bir takım neticeler elde edebilirsiniz. Bu yöntem kimi zaman, şarkı söyleyen kişinin, uzun olabilecek sahne performansları sırasında, sesini yıpratmaması ve konserin sonunu daha rahat getirebilmesi için uygulanır, ancak, buna karşı çıkanlar da olabiliyor tabî. Bunlar, her şarkının istenen duyguyu en iyi verebileceği belirli bir ton olduğunu söylüyorlar. Aslında, bu tür şeyler şarkıcılara bağlı olarak değişebilir. Ya da, stüdyoda, kalıcı olacak kayıtlar yapılırken ideal ton, konserde ise, fazla zorlamayacak, biraz düşük akord, bu da olabilir.
Daha çok rock grupları açısından ise, düşük akordun bir başka anlamı daha var: Akordu biraz düşürerek daha karanlık tonlar ve ritmlerde biraz daha esneklik elde edebiliyorsunuz (Black Sabbath, Metallica, Nirvana ve grunge gruplarının çoğunun yaptığı gibi).
evet arkadaşlar devamı
Beşliler Çemberi
Do maj gamının üst dörtlüsünü alıp (G - A - B - C) bir başka gamın alt dörtlüsü olarak düşünerek bu gamı kurarsak tek diyezli (F#) Sol majör gamını elde ederiz (İlk, yani kök, sesin G olduğu belli zaten):
Şimdi, saat yönünde dönmeye devam edip bu kez Sol maj gamının üst dörtlüsünü (D - E - F# - G) alarak bir başka gamın alt dörtlüsü olarak düşünerek bu yeni gamı kurarsak bu kez de iki diyezli (F#, C#) - bu işlem her seferinde bir diyez eklenerek devam eder - Re majör gamını elde ederiz:
Saat yönünde dönmeye devam ediyoruz. Bu kez, Re maj gamının üst dörtlüsünü alıp (A -B - C# - D) diğer bir gamın alt dörtlüsü yapacağız. Bu da, üç diyezli (C#, F#, G#) La majör gamı olacak.
Diyezli gamları bulmaya devam ediyoruz:
Şimdi tekrar Do maj gamıyla başlayıp bu kez ters yönde (saat yönünün tersine) gideceğiz. Bu kez, Do maj'ın alt dörtlüsünü (C - D - E - F) alıp bir başka gamın üst dörtlüsü olarak düşüneceğiz. Son, yani sekizinci, ses (oktav) Fa notası olduğu için bunun Fa maj gamı olduğunu anlıyoruz. Yine tahmin edeceğiniz gibi bu gam tek bemollüdür (Bb). Saat yönünün tersine döndükçe her seferinde bir bemol artar.
Bemol yönünde dönmeye devam ederek diğer bemollü gamları siz çıkartın. Bu olaya beşliler çemberi denmesinin nedenini anlamışsınızdır sanırım. Gamları çıkartırken her seferinde beş ses ileri ya da, yönüne göre, geri gidiyoruz: C - D - E - F - G, G - A - B - C- D ya da C - B - A - G - F, vs.
GİTARIN TARİHÇESİ
[b]Hitit gitarı, Gitar tipi entrümanlar içerisinde en eski olarak bilinenidir. Gitar çalan insan oymalı kaya, Anadolu medeniyetleri müzesindedir. Yaklaşık 3300 yıl (m.ö. 1400) öncesine ait olan bu kaya, Alacahöyük civarındaki kazılarda çıkmıştır. Dikkat edildiğinde gitarın sapındaki perdeler olduğu gibi fark edilir.Gitarın şekli bugünki klasik gitarın formuna oldukça benzemektedir. Aynı zamanlarda Mısır'dada uzun saplı Lut'lar vardı. Tarihi bilgileri karşılaştırdığımızda; o çağlarda Hitit'ler ile Mısır'lıların sıkı ilişkiler içerisinde olduğunu görürüz.
Arkeolojik bilgiler ışığında incelemeler sürdürüldüğünde M.Ö. 400 yıllarında akdeniz kıyılarında Akdeniz kıyılarında gitara benzeyen enstrümanlara rastlanır. Grekler ve Romalılarda da çok miktarda görülen bu enstrümanlar bugümkü gitar tekniğine benzer şekillerde çalınıyordu.
M.S. 1500 yıllarında ''Vihuela'' denilen bir enstrüman İber Yarımada'sında oluşmuştur. Birçok değişik tipleri olmasına rağmen en yaygın olanı altı çift telli olanıdır. Çift olan teller unison yada oktavlara akord edilirdi. Bu çağda polifonik müzik önem kazanmış , birçok müzisyen Kontrpuantal müzik yazmıştır.
Barak Çağ'ın başladığı zamanlarda İtalya'da oluşan İtalyan Gitar tipi bugün kullanılan gitarlara çok daha fazla benziyordu. Delik bugünün gitarınki gibi olup; tamamen açıktı. Perdeler deliğe kadar ızanıyordu. Genellikle beş çift tel kullanılırdı. bu gitarların , bir tek; beş çift telli olanlarıda vardı.
Bu gün kullanılan Modern Gitar'ı ilk yapan kişi İspanya'nın Almeria Bölgesinden Antonio Torres Jurado'dur. Torres bo tipteki ilk gitarını 1863 yılında yapmış ve modern gitarın gelişmesinde en önemli adımı atmıştır. Geliştirdiği 650 mm tel uzunluğu o kadar önemli bir karar idi ki; daha sonra bu tel boyu standart uzunluk olarak kullanıldı.
Modern gitar bir ''8'' şekline benzetebiliriz. Gövde ile saptaki köprü arası tel uzunluğunun yarısı olup, bir oktavdır. 12 perde vardır. Gitarın gövdesinin ön tarafındaki ''ses tablası'' da denilen ahşap kısım çam ağacından yapılır. Çam cinslerinden Sedir yada Ladin olabilir. Gövdenin yan ve arka kısımları gül ağacından yapılır. Sapının ön kısmı çok sert bir ağaç olan Abonaz'dan; arka kısmı ise Maun ağacından yapılır.
Klasik gitarda diğer bir çok enstrümanlardan farklı olarak ses direk olarak parmak uçlarının teller ile irtibatından elde edilir.Yaklaşık üçbuçuk oktavdır. Kontrpuantal pasajlar tam armoni ve altı notaya kadar varan akorlar elde etmeye uygundur.
Müzik Nedir ?
Müzik seslerle yapılan sanat türüdür. Sanat bir bütündür, bu yüzden diğer sanat dallarından ayrı düşünülmez . Tüm sanat dalları birbirinden devamlı etkilenmiş ve aynı ölçüde gelişme göstermişlerdir. Müzik'de diğer sanat dalları gibi yaşama bir yaklaşım şeklidir. Gerçek hayattan soyutlanmaz. Böyle düşünmeyenler için müzik geçici bir hevesten başka birşey olmaz ve daha ileriyede gidemezler zaten . Müzik dünyasının içine girdiğinizde müziğin anlamını daha iyi hissedeceksiniz .
KAÇ TÜR GİTAR VARDIR VE NE TÜR TEKNİKLERLE ÇALINMAKTADIR.
1) Akustik Gitarlar : Temel olarak akustik gitarlar iki formda buunur.
a) Naylon telli gitarlar.
b) Çelik telli gitarlar.
Her nekadar naylon telli gitarlar klasik ve flemanko müziği , çelik telli gitarlar da folk , blues , jazz ve rock müziği için kullanılıyorsa da bu konuda kesin bir kural yoktur.
Çelik telli gitarlar köken olarak naylon telli gitarlardan gelmiştir.
Değişik model, şekil, malzeme , ses karakteri ve kullanım olarak sayısız varyasyonları vardır, Ancak akustik gitar kavramı bir yüzyıldan fazla zamandır değişmeden kalmayı başarmıştır.
2) Elektronik Gitarlar : Bu gitarların gelişimi çelik telli akustikler gibi Amerika'da başlamıştır. Tüm elektronik gitarları birleştiren özellik PICK-UP'tır.
PICK-UP enstürmanların sesini veya tellerin titreşimini elektrik sinyallerine dönüştüren bir araçtır . Bu sinyaller daha sonra bir ses anfiden geçirilip kolonlar tarafından dinlenir.
Gitar çalma tekniklerine gelince ; birçok gitar ustalarının kendilerine özgü tekniklerinin yanısıra temel olan bazı öğrenim yöntemleri vardır. Bunların tümü duyum ve tecrübenin ürünüdür. Bu nedenledir ki, başlangıç olarak enstürmanın kendi içindeki dağasını tanımalı , onunla nasıl uyum sağlayacağınızı öğrenmelisiniz. Yani temel yöntemlerle başlamalı , sabırlı ve disiplinli olmalısınız.
Hangi stillerle gitar çalacağınıza nasıl karar vereceksiniz ve nasıl bir başlangıç yapmalısınız.?
Habgi sitille gitar çalacağınıza ilgi duyduğunuz müzik türüne göre karar vermelisiniz . Bunu anlamanın yoluda çok iyi dinleyici olmanın yanısıra gitarla disiplinli çalışmaktır . Bir genelleme yapacak olursak bugün dünyada en çok dinlenen müzik türleri POP ve ROCK olarak görünmektedir . Klasik ve jazz müziği dinleyicilerinin sayısı ise çok azdır . Yapmanız gereken şey ise yukarıda belirttiğim gibi öncelikle enstürmanınızı keşfetmelisiniz. Sonrası yeteneğiniz ve sabrınız sayesinde kendiliğinden gelişecektir.
Bu program sayesinde gitar öğrenmenin avantajlar.
Bu program ile gitar öğrenirken kesinlikle sıkılmayacaksınız ve daha çabuk öğreneceksiniz. Kitaplarla gitar öğrenmeye çalışırken bu işe yeni başlayanlara , içinde bir dünya nota ve işaretlerle dolu sayfaları okumak kafa karıştırmaktan başka hiçbirşey olmayacaktır . Ama bu program size hem görsel olarak hemde sesli olarak hizmet veriyor. Bu işi sıkılmadan başarmanın yolu ya öğretmen gözetiminde çalışmak yada bu programla çalışmaktır. İşte bu programın en büyük avantajı budur.
GİTARA BAŞLARKEN
Şunu hemen belirteyim ki çalmak bir gecelik iş değildir. Bu başlangıçta öğrenilmesi kolay ancak üzerinde ustalaşılması zor bir enstürmandır.
TEMEL KURALLAR
Burada anlatılacak temel kurallar hem genel hemde bu programdaki çalışmalara ilişkindir . Şimdilik sadece incelemeniz yeterli olacaktır. Çalışmalarınız sırasında sadece incelemeniz gerektiği zaman sizlerden bilgileri hatırlamanız isteyeceğim.
Dizek: Birbirine eşit ve paralel beş çizgidir. Bu çizgilere ve aralarındaki boşluklara notalar yerleştirilir . (Grafik bölümde örnek mevcuttur : Dizek)
Notalar : Sesleri ve bu seslerin süre uzunluklarını gösterirler. Aralarındaki şekil farklılıkları , kendi içlerindeki süre uzunluklarını belirtir. Dizek üzerindeki yerleşimleri ise sesleri belirtir.(Grafik bölümünde Notalar ismi ile bir örnek mevcut)
Notaların isimleri : Grafik bölümünde Nota isimleri bölmünü tıklayarak inceleyebilirsiniz.
Açkılar : Dizek başında bulunur . Dizek üzerinde notaların isimlerini belirtmek amacıyla kullanılırlar. Üç açkı biçimi vardır:
a) Fa Açkısı : Kalın sesleri yazmak için kullanılır. Grafik bölümünde örnek mevcut.
b) Do açkısı : Orta sesleri yazmak için kullanılır. Grafik bölümünde örnek mevcut.
c) Sol açkısı : İnce sesleri yazmak için kullanılır. Grafik bölümünde örnek mevcut.
Biz çalışmalarımızda sol açkısını kullanacağız. En çok kullanılan açkılar sol açkısı ve dördüncü çizgideki FA açkısıdır.
AÇKI
hangi çizginin üzerine konumlanmışsa o çizgideki nota o açkının adını taşır. Grafik bölümündede göreceğiniz gibi (sol) sol açkısı dizekte ikinci çizgi üzerindedir. Böylece dizekte ikinci cizgi çizgi üzerinde notalar sol sesini ve süre uzunluğunu gösterirler.
SOL
Dizek üzerinde notalar aşağıdan yukarı doğru sıralanırlar . Öyleyse sol sesinin yerini bildiğimize göre diğer notaları bulmak kolay olacaktır. Sol sesi üzerindeki boşluk LA sesi verir . (Grafik bölümünde örnek mevcut : Sol)
Değişimler: Önüne konduğu notanın sesini değiştirmek için kullanılır.
1.DİYEZ : Önüne konduğu notanın sesini inceltir.(Grafik Bölümünde Görebilirsiniz.)
2.BEMOL : Önüne konulğü notanın sesini kalınlaştırır. (Grafik Bölümünde Görebilirsiniz.)
3.DOĞAL : Diyaz ya da bemolün etkisini kaldırır (Grafik Bölümünde Görebilirsiniz.)
Değişim hangi noktayı etkileyecekse o notanın konduğu boşluğu boşluk yada çizgi üzerine konur.
Değişim iki yerde bulunur.
1) Açıdan hemen sonra : Bu durumda o nota tüm parça boyunca o değişim ile çalınır. Örneğin Sol notasının bulunduğu çizgide ise parça boyunca SOL notası o değişimle çalınır. Sol notasının oktavları da aynı değişime uğrar.(Grafik Bölümünde Değişim1 ve Değişim2 adında iki örnek var)
2) Herhangi bir ölçü içinde : Bu durumda ise belirttiği nota yalnızca o ölçü içinde değişime uğrar.
Nokta : Yanına konduğu Notanın süresini , o notanın süre uzunluğunun yarısı kadar uzatır.
Noktalı Bilik üç ikilik eder (Grafik Bölümü : Noktalı Bir birlik)
Noktalı Bir ikilik üç dörtlük eder (Grafik Bölümü : Noktalı birikilik)
Noktalı bir dörtlük üç sekizlik eder (Grafik Bölümü : Noktalı Bir dörtlük)
Ölçü içindeki noktaları aritmetik değerlerle ifade edip değerlendirirseniz , her ölçü içindeki değerler toplamın birbirine eşit ve 3 tane 4'lük olduğunu görürsünüz.
Üçleme : Bir nota biçiminin üç eşit parçaya bölünmesidir. Bu yapıldığında altına yada üstüne üç rakam yazılır ve üçleme olduğu belirtilir.
Bağ : Aynı sesi çıkartan iki notanın sürelerini birbirine ekler . Bu işlemle bir çok notayı birbirine ekleyebiliriz.
Diyatonik Dizi : Tonalite kurallarına uyarak seslerin, Birbirini arkasına sırayla dizilmesidir. Yedi nota sırayla dizildikten sonra birinci sesin oktavı sekizinci ses olarak eklendiğinde dizi tamamlanmış olur. Bu dizideki her nota DERECE olarak adlandırılır. Dizinin sesi birinci derecedir.
Bir perde , Yarım perde : Bir dizide komşu dereceler arasındaki uzaklıkların hepsi birbirine eşit değildir. Bu uzaklıklar BİR PERDE ve YARIM PERDE olarak iki çeşittir.
Örnek verdiğimiz dizide araları YARIM PERDE olan derecler şunlardır.
Üçüncü ve dördüncü dereceler arası.
Yedinci ve sekizinci dereceler arası.
Araları TAM PERDE olan dereceler ise:
Birinci ve ikinci dereceler arası ,
İkinci ve üçüncü değerler arası,
Dördüce ve Beşinci değerler arası,
Beşinci ve altıncı değerler arası,
Altıncı ve yedinci değerler arası
Başka bir değişle , Mi ile Fa , Si ile Do arası yarım perdedir. Diğer dereceler arası ise tam perdedir.
Ölçü ve Ölçü Çizgileri : Bir müzik parçası ölçülerden oluşur. Ölçü çizgileride ölçüleri birbirinden ayırır ve dizek çizgilerini dik keserler
Zaman : Bir ölçünün kendi içinde bölümlere ayrılmasına denir. iki zamanlı , Üç zamanlı , Dört zamanlı diyebiliriz.
'Parça kaç kaçlık' diye bir soruyla karşılaşabilirsiniz: Burada açkıdan ve değişimden sonra eklenen rakamlar düşünülür. Dizekteki üst üste iki rakakam göreceksiniz.
A) Alttaki rakam : Ölçü içindeki notanın süre uzunluğunu gösteririr.(Birim olarak)
B) Üstteki rakam : Ölçüyü oluşturan birim notanın süre uzunluğunu gösterir. (Birim olarak)
Örnek : İKİ DÖRTLÜK yazıldığında bir ölçü içinde iki tane dörtlük olduğu anlaşılır. Yani o ölçüdeki notaların süre uzunluklarının toplamı , iki tane dörtlük notanın süre uzunlukları toplamına eşittir. Kafanız karışmadan grafik bölümündeki verilen örneği inceleyin (örnek ismi : iki dörtlük) Bu kavramın kafanıza yerleşmesi çalışmalarımızda temel olacağından oldukça önemlidir.
Yineleme : Müzik parçasının herhangi bir bölmesi iki kere çalınacaksa YİNELEME ÇİZGİSİ kullanılır. Bunlar Çift ölçü çizgisinin yanına ikinci ve üçüncü dizek boşluklarına yerleştirilir. (grafik bölümündeki Örnek ismi : Yineleme )
Dolap : Bir bölmenin yinelenmesi yapıldıktan sonra son ölçü değişik çalınabilir. Buna dolap denir .
NOTA İSİMLERİNİN ŞİFRE KARŞILIKLARI
Pekçok kitapta, gerek şifreleri okurken , gerek teorik bilgileri öğrenirken ve şarkı çalmak için akor çalışırken , nota isimleri karşınıza Do,re,mi,fa,sol,la,si diye gelmeyecektir. Her zaman karşınıza tek harf halinde çakacaktır. Aşağıdaki şifreleri ezberlemeniz gerekecek.
DO : C
RE : D
Mİ : E
FA : F
SOL : G
LA : A
Sİ : B
Eğer bu şifreleri la'dan itibaren ezberleyecek olursanız alfabetik sırayla gittiğini göreceksiniz.
LA : A
Sİ : B
DO : C
RE : D
Mİ : E
FA : F
SOL : G
AKORT
Gitarınızı birkaç türlü akort edebilirsiniz. Bunlardan en kolayını size öğreteceğim.
Öncelikle gitarınızın alttaki e telini yani ince mi telini piano,org,diyapozon ve akord düdüğü ile akorunu yapın . Başlangıçta yanınızda bir öğretmen olmadan akort yapmayı öğrenmeniz biraz zor olur ama bu program sayesinde hiçbir zorluk çekmeyeceksiniz. Eğer piyano , org veya diyapozon gibi akort yapmanıza yarayacak herhangi bir alet yoksa iş tamamen sizin kulağınıza kalıyor. Akort bölümünde sizlere her nota için kaydedilmiş sesler verdik bu sesleri kullanmarak akort yapabilirsiniz.
1) Alt e telini yukarıda anlatıldığı gibi akort yapın.
2) ikinci telde , (B) 5.perdeye basın alttaki E teli ile ikinci teli akortlayın (yani iki telden çıkan sestonu aynı olmalı )
3) Üçümcü telde , (G) 4.perdeye basıp altındaki B teli ile akordlayın.
4) Dördüncü telde ,(D) 5.perdeye basıp altındaki G teli ile akortlayın.
5) Beşinci telde (A) 5. Perdeye basıp altındaki D teli ile akordlayın.
6) Altıncı telde (E) 5. Perdeye bası altındaki A teli ile akordlayın.
Görüldüğü gibi yukarıda teller birbirine göre akord edilmetedir. Programın Akort bölümünde tüm sesleri ayrı ayrı dinlemeniz mümkün. Hem telleri tek tek akordlayabilirsiniz hem de kontrol edip karşılaştırabilirsiniz.
Grafik bölümündeki şekilde akordlarken yapacağınız işlemler basitçe gösterilmiştir.(Grafi Bölümündeki örnek ismi : Akord şeması)
GENEL OTURUŞ VE TUTMA TEKNİĞİ
A) GENEL OTURUŞ
Gitarda tutuş tekniği , müzik türlerine ve sanatçıların kendi geliştirdikleri yöntemlere göre de değişir . Grafik bölümündeki resimlerde 4 değişik oturuş şekli görülmektedir. Burada önemli olan gitarın vücutla birleşmesidir. Bu nedenle de tüm kaslarınızın rahat olması gerekir. Yani fazla enerji harcamadan mümkün olan en güzel sesi çıkarmalısınız. Eğer çalışmalarınızda gitarla oturuşta hatalı pozisyonlar öğrenirseniz, ileride belli seviyelere gelebilecekken , kendinizi şimdiden kısıtlamış olursunuz. Bu nedenle özellikle oturuş ve teknik çalışmaları kesinlikle aksatmayız.
TEK AMACIMIZ AZ ENERJİ KULLANARAK
KALİTELİ SES ELDE ETMEK
Gitarınızı doğru tutablirseniz gitarınız sağa sola kaymaz . İlk olarak gitarı iyi kavrayarak sağlam tutmalısınız. Gitarınızı sabit tuttuğunuzda çalışmalarınız daha rahat olacaktır. İlk başlarda gayet normal olarak biraz zorlanacaksınız ama bu işte yeni olduğunuz içindir. Gitarın doğasını keşfetmek için ilk olarak klasik yöntemlerle çalışmalısınız.
KLASİK GİTARDA OTURUŞ : Gitarı öğrenmeye başladıkça bu çalışmalarınızın yoğunluğuna bağlı tabiki , Gitara olan hakimiyetiniz artacak ve gitarı çaldığınızda çıkan seslerin kalitesinin arttığını sizde far edeceksiniz. Bu yöntemle siz klasik müzik ile sınırlı kalmayacaksınız. Bu çalışmalar ileride yapacağınız müzik türlerinin temeli olacaktır.
BURADA YAZILANLARI HARFİYEN VE DİKKATLİCE UYGULAYIN
1- Gitarı sol bacağınızın üzerine sağlam bir şekilde yerleştirin. Sol bacağınız yüksek durumda olsun ama biraz dışarı doğru açık olsun . Gitar sol bacağınızın üzerine tam oturmalıdır. ,Yalnız bu konumda çalarken kesinlikle telleri görmek için gitarı kendinize doğru çevirmeyin veya siz gitarın üzerine yüklenmeyin bu amatör işidir .
2- Sağ kolunuzu gitarın sağ üst köşesini sıkıca tutacak şekilde gitarın eşiğine doğru sarkıtın. Gitarı en ufak bir sarsıntıda hareket etmeyecek şekilde sıkı tutun ve sabitleyin.
B) SOL ELİN KULLANILIŞI VE EGZERSSİZ
1- Sol elinizi gitara alıştırmak için boş kaldığınızda devamlı parmaklarınızı bastırarak baş parmağınızla diğer parmaklarınıza sırası ile sertce dokunun bu en iyi egzersiz çalışma tekniklerinden biridir.
2- İlk olarak gitarınızın sapını tutun. Gitarınızın sapına baş parmağınızın etli kısmını tellere bastırırken dengeleyecek şekilde bastırın. Baş parmağınızı size karşıdan bakan birisi kesinlikle görmemeli yani baş parmağınız dik duran gitarınızın sapının arkasına saklanmalıdır.
3- Bir , iki , üç ve dör numaralı parmaklara gelince : Parmaklarınızın tele değecek olan boğumu tele dik olarak gelmesi gerekiyor. Bu şekilde tellere bastırmazsanız parmağınızın iç bölümündeki yumşak kısım tellere değer ve gitarınızdan çıkan ses kalitesi düşer ve güçsüz bir ses elde edersiniz. İlk başlarda bunları uygulamak size zor gelebilir ama alıştıktan sonra zorluk diye birşey kalmayacaktır ve gitarda ilerlemeniz daha kolay olacaktır .
4- Gitarın birinci perdesinden itibaren parmaklarınızı eşit aralıklarla yerleştirin. Bütün parmaklarınıza aynı kuvvette baskı uygulayın yani parmaklarınıza uyguladığınız kuvveti dengeleyin.
5- Parmağınızı perdelerin ortasına yada bir önceki perdeye yakın basarsanız hem kalitesiz cızırtılı hemde güçsüz bir ses almanıza sebep olur.
C) Yeni başlayanlara genelde sağ el sorun olacaktır. Neden derseniz sağ elde iki temel çalma yöntemi arasında kararsız kalmalarıdır. Bu programda siz hem pena hemde el ile çalmayı öğreneceksiniz. İster pena tekniğini ister el ile çalma tekniğini öğrenip yeri geldiğinde istediğiniz teknikle çalabilirsiniz. Ama en iyi ne şekilde çalabiliyorsanız o yöne doğru çalışmalarınızı yoğunlaştırın .
SOLAK GİTAR ÇALABİLİRMİ ?
Bu soru sorulduğunda verilen cevaplar genelde aynırdır. Gitarın tellerinin yerini değiştirirsin olur biter. Ama bu pek iyi değildir yani solak olmanız birşeyi değiştirmez yani eğer gitar çalmaya normal olarak yani tellerin yerini değiştirmeden standart yöntemle öğrenirseniz çok daha iyi olur çünkü ülkemizde özellikle solaklar için üretilen gitarlar fazla bulunmamaktadır. Solak olmanız sizde olan yeteneği engellemez eğer gitar çalmaya yeteneğiniz varsa sağ ellede bir süre içinde çalmaya alışacaksınız. Bu sandığınız kadar zor olmayacaktır.
PARMAKLARIN KULLANIMI
Grafik bölümünde her iki elimizle ilgili şaretler gösterilmiştir.
Gitar çalarken çıkan ses kalitesi parmaklarımızın duruş şekline ve tırnaklarınızın uzunluğuna bağlıdır. Parmaklarınızı düzgün tutar ve tırnaklarınızı uygun uzunluğa getiririseniz gitarınızı çalarken çıkan ses kalitesi o derece iyi olur.
Parmaklar canlı hareket etmeli tellerin karşısında tellere uyumlu durmalıdır. Kesinlikle tellere vururken telleri tırnaklarınızla çekmeyin. Gitarı çalarken tellere sakin , nazik ve küçük hareketlerle vurun. Vurduğunuz her teli hissedin . Gitar çalarken artık o enstürman sizin vücudunuzun bir parçasıymış gibi davranın.
Çalışmaları birkere uygulayıp geçmeyin. Her iki elinizde kontrolü sağlamalısınız . Elleriniz birbirine senkron olarak çalışmalı ve gitar çalarken gitarla bir bütün hale gelmelisiniz gitar sizin bir organınız gibi düşünün ve ses gelmeden sesi hissedin .
Tellere vururken kesinlikle parmaklarınızı kırmayın. Parmaklarınız olabildiğince düz olmalıdır. Daha ayrıntılı bilgiye egzersizlere başladığımızda öğreneceksiniz.
PENA ÇEŞİTLERİ VE NASIL KULLANILDIKLARI
Penalar çeşitli kalınlıklarda ve serlikte olanları vardır. Her birinin değişik kullanım alanı ve tekniği vardır ama benim size tavsiyem yumşak olanını seçmeniz. Penayı baş parmağınız ile işaret parmağınız arasında tutun. Penayı ne çok sıkı nede çok gevşek tutun. Eğer gevşek tutarsanız çalarken pena elinizden düşer. Çok sıkı tutarsanız da penaya istediğiniz esnekliği veremezsiniz.
Hangi teknikle çalışırsanız çalışın tellere vuruken hem yumşak hemde sert tonları elde edebilmelisiniz. Teller üzerindeki kontrolünüz artıkça yumşak tan serte kadar elde edeceğiniz tonlar artacaktır.
montres
02-17-2007, 05:31 PM
SAĞ ELİN KULLANIMI
Sağ elinizi kontrol altında tutmanız gitar çalarken zamanlamanıza ve yaptığınız hareketlerin doğruluğuna bağlıdır. Çalışmalarınızı aksatmadan tekrarladıkçı sağ eliniz ritim duygunuzun bir uzantısı haline gelir ve doğru çalmak kolaylaşır.
Gitar çalmaya ilk başlarken elinize destek vermeniz yardımcı olabilir. Kolunuz gitarın üstünde hafifçe ve gevşek dururken eliniz hareketlerde ve pozisyonlarda serbest kalabilir.
Sağ el ile çalışırken tek amacımız ve kuralımız en fazla etkiyi ,Kaliteli sesi en az hareketle elde etmektir.
Tele vururken gereken sürati , enerjiyi ve gücü ön kolumuzdan ve bileğimizden almalıyız yani kesinlikle parmaklarımızdan kuvvet almamalıyız tellere vururken daha öncede söylediğim gibi parmalarımız olabildiğince düz olmalıdır.
Gitarda çalma alanı genellikle köprü ile sapın bitim yeri arası olarak kabul edilir. Ses elin tellere değme noktasına göre değişir. Köprüye yakınsa keskin ve tizdir. Tel ortasına ilerledikçe pese doğru değişir yani titreşim fazlalaşır. Parmak veya pena ile çalma tamamen size bağlıdır. Çalmak istediğiniz müzik türüne göre bu seçimi siz yaparsınız. Blues rock ve jazz çalan gitaristler pena kullanarak gitar çalarlar. Çelik telli yani akustik gitarlarda pena daha yüksek ses ve daha temiz ses çıkartır. Amerikan ve pekçok folk gitaristi sadece parmaklarını kullanarak gitarlarını çalarlar. parmaklar ile penanın süratine erişmek önemli parmak tekniği gerektirir. Fakat parmaklardaki ritmik uyumunu yaklamak için pena tekniğinizin iyi olması gerekir.
montres
02-17-2007, 05:32 PM
ARPEJ
Arka arkaya çalınan ve birleştikleri zaman akor oluşturan çeşitli not dizisine arpej denir. Arpej'ler gitar'da çok kullanılır,çünkü gitara has olarak bıraktığı etki çok olumludur. Arpej'leri iyi çalabilmek için telleri çalmadan evvel sol el parmakları arpeji oluşturan akor perdeleri üzerine iyice basması gerekmektedir. Arpej'in son notası çalındıktan sonra parmaklar hemen kaldırılıp başka akor'un sesine geçilir. Eğer Parmaklar her sesten sonra birer birer kalkacak olursa , her bir sesin toplamının oluşturduğu akor'un titresimine engel olur.
Sağ el parmakları veya mızrap,telleri ancak titresime getirmek için tellere dokunur ve sol elin parmakları da parmak konulmayan telleri titreşimine engel olmayacak şekilde perdelere temas eder.
Gitar her tonda çalınabilir,fakat diğer sazlarda olduğu gibi tonlar vardır,gitar'a en kolay tonlar şunlardır;Do majör, Re majör ve Minör. Diğer tonlar bare'nin çok kullanılması gerektiği için daha çok emek ister.
Sizlere örnek olarak verdiğimiz arpejlerde temel mantık aslında çok basit fakat bir okadarda parmak alışkanlığı ve hız gerektiren bir çalışmadır parmaklar arasında ve elleriniz arasında senkronu iyi tutturmanız gerekir.
ARPEJ TEKNİKLERİ
3 temel teknik vardır bunlar PİMA,PMİA,PAMİ bu teknikleri kullanarak arpej atabiliriz. İlk olarak sol elinizle istediğiniz bir akoru basın örnek olarak Aminör akorunu basın ve daha sonra 'Parmakların Kullanımı' bölümünde gösterdiğimiz pima parmaklarını kullanarak sırası ile yani gitarın üstteki 3 telden birine p parmağını kullanarak dokunun daha sonea kalan parmaklarımız i,m ve a'dır bu parmaklarımızı ise yine sırası ile en alttaki 3 tele yerleştirin ve sırası gelince her parmağınız dokunması gereken tele yumşak bir şekilde dokunarak çalsın. Pima tekniğinde parmaklarınızın dokunma sırası bu şekilde diğer tekniklerde ise örnek pmia tekniğini kullanacak olursanız parmaklarınızın tellere dokunma sırası yine aynı şekilde olacaktır ile olarak p sonra m,i ve a . Ama bilmeniz gereken en önemli şey ne olursa olsun ile olarak p parmağınız ile baştaki 3 kalın tellerden birine dokunmanız gerekiyor .
montres
02-17-2007, 05:32 PM
RİTİMLER
Bu bölümde kullanacağınız ritimlerden birkaç örnek verdim. Grafik bölümündeki verilen örneklerde yukarı ve aşağıya doğru oklar göreceksiniz. Bu oklar yönünde tellere vurarak örneklerde gösterdiğimiz ritimleri elde edebilirsiniz. Bu örneklerde dikkat etmeniz gereken diğerlerinden değişik olan 4/4 Rumba isimli ritim bu ritimde oklar haricinde soldan sağa doğru yatık bir çizgi göreceksiniz bu çizginin anlamı ritmi çalarken çizgiye sıra geldiğinde tellere elinizi koyarak durduracaksınız. Diğer ritimlerin hepsinin çalma şekli aynıdır.
Okların bulunduğu yerlere dikkat ederek çalmanız gerekiyor eğer ok alttaki 3 çizginin üzerinde duruyorsa orada sadece alttaki 3 tele akor basacağınız anlamına gelir eğer üstteki 3 çizginin üzerinde duruyorsa busefer üstteki 3 tele akor basmanız gerekir bunların haricinde eğer ok bütün çizgileri kapatarak aşağya veya yukarı doğru gidiyorsa busefer bütün tellere akor basmanız gerekir. Bu ritimleri çalışırken dikkat etmeniz gereken hususlardan bir diğeri ise hep aynı hızda ve arada boşluk vermeden akor basmanız eğer çalma hızınız devamlı değişirse veya arada boşluk verirseniz bu hem kulağa güzel gelmez hemde bu şekilde eliniz alışacağından ileride bu durumu düzeltmeniz zor olur.
montres
02-17-2007, 05:33 PM
PRATİK AKOR
Bu bölümde sizlere verdiğimiz akorları tekrar takrar çalışarak elinizin bir süre sonra hızlandığını göreceksiniz . Sizlere verdiğimiz akorlardan bazılarının çalınmış hallerini Audio bölümünden dinleyebilirsiniz. Çalışmalarınızı yaparken kesinlikle kendinizi sıkmadan ve ara vererek yapınız.
Akor atmaya ilk başlarken kendinizi zorlamadan basit akorları çalışmaya başlayın . Basit akorları yani akorlar bölümünde sizlere gösterdiğimiz 15 tane basit akoru iyice öğrendikten sonra yavaş yavaş bare kalıplarını çalışmaya başlayın eğer basit olan akorları öğrenmeden bare basmaya kalkarsanız bu sizi hem çok zorlayacak hemde düzgün çalamadığınızdan hevesiniz kırılacaktır.
Tellere vururken kesinlikle bileğinizi gitara yaslamayın ve bileğinizden güç alarak telleri hissederek çalmaya çalışın . Akorlar bölümünde 71 adet şarkının akor notalarını verdik bu şarkılardan 11 tanesinin örnek olarak çalınmış hallerinide aynı bölğmde bulabilirsiniz . Örnek olarak çalınmış parçaları dinleyip daha sonra aynı şarkının notalarından sizde çalabilirisiniz.
ÖRNEK SOLO
Bu bölümde sizler için hazırladığımız birkaç parça dinleyeceksiniz. Bu dinleyeceğiniz parçalar sizler hem kulak alışkanlığıyapacak. Ayrıca 3 tane şarkının tab'larınıda bu bölğmde bulabilirsiniz. Bu şarkıların 3 değişik versionunu sizler için hazırladık ilk olarak şarkının normal halini dinleyin ve tablature'ye bakarak çalmaya çalışın ve daha sonra süslenmiş halini dinleyin ama ne olursa olsun normal halini düzgün bir şekilde çalmaya başlamadan süslenmiş halini çalmaya çalışmayın , burada sizlere verdiğimiz diğer solo örnekleri sadece kulak alışkanlığı olsun diyedir. Eliniz iyice alıştığında bu şarkıları notaları olmadan kulak alışkanlığı ile çalmaya çalışacaksınız.
EGZERSİZLER
Bu bölümde gitara ve tellerine parmaklarımızı iyice ısındıracağız. Grafik bölümünde sizlere verdiğim örnekleri birer birer ustaca hızlı bir şekilde çalana kadar çalışın ve daha sonra diğer egzersiz çalışmasına geçin. Örnkleri çalarken herzaman ritimli olarak çalın ritmi içinizde hissedin bu şekilde çalışarak alışmanız size bundan sonraki çalışmalarınızda profesyonellik sağlayacak.
Bu egzersizleri çalışmaya başladığınızda ilk çalarken yavaşdan başlayın daha sonra iyi çalmaya başladıkça hızlı çalmaya başlayın eğer ilk çalışmaya başlarken hızlı çalışmaya çalışırsanız çalma sitiliniz bozulacağı gibi düzgün çalamadığınızdan yanlış öğrenirsiniz.
Parçaları çallarken parmaklarınızı eklemlerinden kırmayın mümkün olduğu kadar düz tutmaya çalışın. Gitarınızı çalarken içinizden tutuğunuz ritimde her gelen ritime bir nota gelecek şekilde çalın burada kendinizi zorlamanıza gerek yok çalışmalara aralıksız devam ettikçe ileride ritmi anlayacak ve çalarken artık hep ritmi içinizde hissedeceksiniz bu da sizin profesyonelliğinizi arttıracak.
montres
02-17-2007, 05:34 PM
VURUŞ ŞEKİLLERİ
Parmaklı teknik ile çalışıyorsanız bu tekniğin iki temel vuruş şekli vardır.
A) Apoyando=Rest Stroke= Destekli vuruş
B) Tirando=Free Stroke=Serberst Vuruş
DESTEKLİ VURUŞ
Destekli vuruş yaparken bir tele vurduktan sonra diğer tele elinizi yaslanmanız gerekir. Bu vuruşun amacı sesin gücünü arttırmaktır. Bu vuruş tekniği ile yumşaktan serte geniş bir ton elde edebilirisiniz . Ek bir destek noktası ile sesin gücünü ve netliğini arttırır. Genellikle solo yaparken ve melodi çalarken bu vuruş tercih edilir.
SERBEST VURUŞ
Serbest vuruş parmaklardan herhangi birisi tele vurduktan sonra üstteki tele değmeden açılır. Bu teknik Arpej ve akor çalarken kullanılır. Ses daha cılız gelebilir. Fakat eşlik çalmak söz konusu iken daha hafif çalmak gerektiğinden bu sorun olmaycaktır. Bu vuruşu gerektiği yerde kullanabilirsiniz. Egzersiz 5'den sonrasında çalışırken ilk olarak destekli daha sonra serbest vurarak çalışın.
Alper-Sular Gibi
Yorum (0) Yorum yaz! Kalıcı Bağlantı
Gitar Hakkında Temel Bilgiler
Notaların Harflerle Gösterilmesi
Özellikle
akorların ya da genel olarak tüm notaların gösterilmesi için bazı
harfler de kullanılır. La notası temel bir sestir. Bir orkestra
akordunu La notasına göre yapar. Telefonu açtığınızda duyduğunuz düdük
sesi (bazı durumlarda çok küçük bir farkla olsa da) La notasıdır. Bu
yüzden, notaları gösteren harfler La notasından "A" harfiyle başlar ve
sırayla gider. Yalnızca Almanca'da Si notasını göstermek için "B" harfi
yerine "H" harfi kullanılır.
La Si Do Re Mi Fa Sol
A B C D E F G
Sol ve Fa Anahtarları
Şimdi
de, notaların fa anahtarında başlayıp sol anahtarında nasıl devam
ettiğini görelim. İki porte arasında hayali bir çizgi olduğunu düşünün.
Bu çizgiye gelen nota Do(C) notasıdır. Çok kalın ve çok ince notaları
göstermek için portenin beş çizgisi yetmez. Bunun için portenin altında
ve üstünde ek çizgiler kullanılır. Oktav dediğimiz olay ise, bir
notadan başlayıp, ileri ya da geri, daha doğrusu, aşağı ya da yukarı
doğru, notaları sırayla sayarak geldiğimiz sekizinci nota - ki bu ilk
notanın tekrarıdır - ile ilk nota arasındaki uzaklıktır. Aşağıdaki
örnekte oktavlar Mi(E) notasından - Mi notasına olarak gösterilmiştir
Tam Ses - Yarım Ses
Notalar
arasında belirli uzaklıklar vardır. Gitarda birbirinin peşisıra gelen
iki perde düşünün (3 ve 4.perdeler gibi). Bu iki perdedeki notalar
arasındaki uzaklık yarım sestir (1/2ses). Şimdi de 3 ve 5. perdelerde
iki nota düşünün (hangi telde olduğu önemli değil), bunlar arasındaki
uzaklık ise bir tam sestir. Şimdi de, notaları Do'dan başlayıp, sayma
sayıları gibi, sırayla sayalım: Do - Re - Mi - Fa - Sol - La - Si -
Do........................ Mi -Fa ve Si - Do notaları arası 1/2 sestir
yani bu notalar birbirini takip eden perdelerdedir. Diğer tüm notalar
arasında ise tam ses aralıklar vardır. Peki, aralarında tam ses (iki
perde) uzaklık bulunan notaların arasındaki fazladan perdelere hangi
notalar gelmektedir. Buralara gelen notalar diğer notaların diyez ya da
bemolleri yani yarım ses inceltilmişleri ya da yarım ses
kalınlaştırılmışlarıdır. Bu işlemi yapmak için arıza işaretleri
kullanılır. Bunların bir listesini veriyoruz:
Diyez: Önüne konduğu notayı yarım ses inceltir.
Çift Diyez: Önüne konduğu notayı bir tam ses inceltir.
Bemol: Önüne konduğu notayı yarım ses kalınlaştırır.
Çift Bemol Önüne konduğu notayı bir tam ses kalınlaştırır.
Bekar (Natürel): Arıza almış notayı doğal haline çevirir.
Şimdi
de, Do notasından başlayıp, sırayla tüm notaları - ki bunlar 12 adet
kromatik (birbirlerini yarım ses aralıkları ile takip eden) notadan
ibarettir - yazalım. Not: İncelme yönünde giderken notalar diyez,
kalınlaşma yönünde giderken ise bemol alır. Yani, sözünü ettiğimiz
aradaki perdeye gelen nota ya bir önceki notanın diyezi ya da bir
sonraki notanın bemolü olarak adlandırılır. Ya da gittiğimiz yöne bağlı
olarak, bunun tam tersi olur: Do - Do diyez (ya da Re bemol) - Re - Re
diyez (ya da Mi bemol) - Mi - Fa - Fa diyez (ya da Sol bemol) - Sol -
Sol diyez (ya da La bemol) - La - La diyez (ya da Si bemol) - Si -
Do... Soldan sağa diyez yönü, sağdan sola ise bemol yönüdür. Örneğin,
Do ile Re arasındaki notayı, incelirken Do diyez, kalınlaşırken ise Re
bemol olarak düşünebilirsiniz. Neticede ikisi de aynı sestir. Daha önce
söyledik ama yine hatırlatalım: Mi - Fa ve Si - Do notaları arası yarım
sestir yani bu notaların arasında diyez ya da bemol başka bir nota
bulunmaz (Türk müziği ve bazı dünya müziklerinde daha küçük aralıklar
vardır. Bunları ilgili derslerde inceleyeceğiz).
Bir ölçü içinde
bir nota ilk kez arıza aldığı yerden, aksi belirtilmediği takdirde,
ölçü sonuna kadar arıza almaya devam eder. Belirli bir yerde nota doğal
haline çevrilecekse bekar (natürel) işareti kullanılması gerekir. Sonra
tekrar arıza işaretiyle arızalı duruma getirilebilir.
Tablatür
Beş
çizgili porte üzerinde yazılan notaları okumak, özellikle yeni
başlayanlar için, biraz zor olduğundan tablatür dediğimiz olay
geliştirilmilştir. Tablatürde altı çizgi bulunur. Bunlar gitarın
tellerine karşı gelir. En alttaki çizgi kalın Mi (E) telidir. Üste
doğru teller sırasıyla La (A), Re (D), Sol (G), Si (B) ve (ince) Mi
(E)'dir.
Teller üzerinde gösterilen sayılar hangi tellerde
hengi perdelere basılacağını belirtir. Bu perdelere hangi parmaklarla
basılacağı ise TAB'ın alt tarafındaki sayılarla gösterilir. Pena
vuruşları ise üst tarafta verilir.
Herkes biliyordur belki ama
yine de hatırlatalım, bare tek bir parmakla iki ya da daha fazla notaya
basılacağı anlamına gelir. Basılan nota sayısına göre küçük bare ya da
büyük bare olarak adlandırılır.
Gitarın Akordu
Herşeyden
önce telefondan, diyapazondan ya da bir akord düdüğünden La sesini alıp
gitarın 5 no'lu yani La telini doğru notaya akordlamamız gerekiyor.
5.Perdeden Akord
1) La telinde 5.perdeye basın, buradaki ses size alttaki boş telin olması gereken sesi Re notasını verecektir,
2) Re telinde 5.perdeye basın ve buna göre alttaki boş Sol telini akordlayın,
3) Sol telinde 4.perdeye basın (3'lü aralığa geldik) ve buna göre alttaki boş Si telini akordlayın,
4) Si telinde 5.perdeye basın (tekrar 4'lü aralık) ve buna göre alttaki boş Mi telini akordlayın,
5)
(Kalın) Mİ telini akordlamak için iki yolunuz var: 1) (İnce) Mi teline
göre (tabi oktav farkını gözeterek) ya da 2) (kalın) Mİ telinde
5.perdeye basıp buradaki sesi alttaki boş La teline göre akordlamak,
6)
Son olarak, tüm boş tellerin seslerini teker teker diğer tellerde
dağişik yerlerde basarak tüm sesleri karşılaştırmalı olarak kontrol
edin
7.Perdeden Akord
1)
Re telinde 7.perdeye basarak burada olması gereken La notasını üstteki
boş La teline göre (tabi oktav farkına dikkat ederek) akordlayın,
2) Sol telinde 7.perdeye basarak bu notayı üstteki boş Re teline göre akordlayın,
3) Si telinde 8.perdeye basarak (3'lü aralığa geldik) üstteki boş Sol teline göre akordlayın,
4) Mi telinde 7.perdeye basarak (tekrar 4'lü aralık) üstteki boş Si teline göre akordlayın,
5)
(Kalın) Mİ telini akord etmek için iki yolunuz var: 1) (İnce) Mi teline
göre iki oktav aşağıdan ya da 2) La telinde 7.perdeye basarak buna göre
üstteki (kalın) Mİ telini akordlamak,
6) Ve tabi son olarak, tüm boş
tellerin seslerini teker teker diğer tellerde değişik yerlerde basarak
tüm sesleri karşılaştırmanız gerekiyor
Parmak Açma Çalışmaları
Vereceğimiz
örnek neredeyse tüm metod kitaplarında ve bir çok gitar hocası
tarafından öğrencilerine verilen çok bilinen bir çalışma. Yeni
başlayanlar için bir uyarıda bulunalım: Telden tele geçerken ve dönüş
noktalarında çok dikkatli olun çünkü buralarda biraz yavaşlamak zorunda
kalabilirsiniz ve tempoyu kaçırırsınız. Buralardaki küçük beklemeleri
tempo içinde eritmek için yapılacak en iyi şey ağırdan almak. Tüm
notalar eşit sürelerde çalınmalı ve notalar arasında beklemeler
olmamalı. Bir de, her bir nota eşit ağırlıkta çalınmalı yani biri
kuvvetli diğeri zayıf olmamalı
Gamlar
Gam
belirli aralıklarla dizilmiş, bazı özel durumlar dışında, sekiz notadan
oluşur. Sekizinci nota, birinci notanın bir oktav üstüdür (bir oktav
tizde tekrarı). Bu sekiz nota iki dörtlü grup halinde düşünülür.
Bunlardan birincisine alt dörtlü, ikincisine üst dörtlü denir. Birinci
nota ("Kök ses" ya da "Tonik") gama ismini veren sestir.
Majör Gam (Ionian ya da İyon modu)
Majör
gam, isminden de anlaşılacağı gibi, temel gamdır. Diğer tüm
gamlar/modlar majör gam üzerinde yapılan değişiklikler sonucunda elde
edilirler. İyon ya da daha sonra duyacağınız lidya, frigya (lydian,
phrygian), vs gibi isimler, anlayacağınız gibi, tarihteki bazı geçmiş
medeniyetlerle ilgilidir.
Majör gamdaki notalar arasındaki uzaklıklar şu şekildedir:
1.(kök ses) ve 2.sesler arası : Tam ses (iki perde)
2. ve 3.sesler arası : Tam ses
3. ve 4.sesler arası : Yarım ses (bir perde)
Burada alt dörtlü bitiyor. Şimdi, bir tam ses atlayarak üst dörtlüye geçeceğiz. Yani:
4. ve 5.sesler arası : TAM ses
Ve, üst dörtlü başlıyor:
5. ve 6.sesler arası : Tam ses
6. ve 7.sesler arası : Tam ses
7. ve 8.ses (kök sesin oktavı) arası : Yarım ses
Gördüğünüz
gibi, her iki dörtlü de, içindeki notalar arasındaki uzaklıklar
açısından, tamamen eş yapıdalar. Ve, bu iki dörtlü birbirine bir tam
ses ile bağlandığında şu ses aralıkları ortaya çıkıyor:
Tam - Tam -
Yarım - TAM - Tam - Tam - Yarım (yani, bazılarının ezberlediği gibi: 2
Tam, 1 Yarım, 3 Tam, 1 Yarım. Ama, bu şekilde ezberlemek iki dörtlü
yapısını tam olarak açıklayamıyor.) Şimdi, bu aralıkları notalar ile
porte üstünde görelim (Gamın dereceleri üstte sayılarla belirtilmiştir).
Do majör gamı:
Minör Gam
İki çeşit minör gam vardır:
1) Melodik minör gam (Majör gamın 3. derecesi bemol alır),
2) Armonik (doğal) minör gam (Majör gamın 3 ve 6.dereceleri bemol alır).
Majör
ve minör gamlar arasındaki temel fark üçüncü sestedir. Majör gam -
isminden de anlaşılacağı gibi - baskın bir karaktere, minör gam ise tam
tersine çekinik ve daha yumuşak bir özelliğe sahiptir. Gitarınızda
majör ve minör akorları peşpeşe çalarak bunu kolaylıkla
algılayabilirsiniz
Dominant) Yedili Gam (Mixolydian)
Bu gama kısaca "yedili" gam denir. Majör gamın 7.sesi bemol yapılarak
Minör Yedili Gam
Yedili
gamlarda 7.sesin bemol yapıldığını biliyoruz. Öyleyse minör yedili
gamlarda da 7.ses bemol yapılacak. Bu durumda, iki çeşit minör gam
oluyor:
1) Melodik minörün yedilisi (dorian = Xm7)
2) Armonik minör yedili (aeolian = Xm7 b6)
Akorlar
Basitçe,
birden fazla ses birarada çalınıyorsa buna AKOR diyoruz. Yani, iki ses
te bir akordur ama temel akor üç sesli (triad) olarak düşünülür.
Majör Akor
Akorları çıkartırken de, gamlarda olduğu gibi, majör gam temel alınır. Temel majör triad maj gamın 1, 3 ve 5.seslerinden oluşur
Şimdi
bu akoru gitar klavyesi üzerinde basmamız gerekiyor. Yapacağımız şey bu
üç sesin birbirine, beraber basılabilecek kadar, yakın olduğu bölgeleri
bulmak. Akor içinde hangi sesin kaç tane geçtiğinin fazla bir önemi
yok. Önemli olan, kaçar tane olursa olsun, üçünün birarada bulunması.
Genel olarak, akorun en bas notasının, şart olmasa da, kök ses olması
tercih edilir. Çünkü tellere genellikle önce yukarıdan-aşağı vurulur ve
aşağı vuruşlar genellikle daha kuvvetlidir. Böyle belirgin ve kuvvetli
çıkacak sesin kök ses olmasının istenmesi doğaldır. Ama bazen özellikle
tınlatılmak istenen sesler olabilir. Bunlar 3 ya da 5.derece gibi
akorun sesleri olabileceği gibi, bazı özel durumlarda, akor dışı ve
hatta gam dışı sesler de olabilir. C (maj) akorunun bir kaç değişik
basış şeklini verelim. 1.pozisyonda verilen ilk şekile basta bir G
notası (5.derece) koyarsak ikinci şekli elde ederiz. Benzer şekilde,
3.pozisyondaki üçüncü şekile yine basta bir G notası koyularak dördüncü
şekil oluşturulur. Dördüncü şekil ise 8.pozisyonda. (Not: Şekillerde
"fr" kısaltmasıyla gösterilen şey perde (fret) no'su yani bulunulan
pozisyondur.
Minör Akor
Gamlar bölümünde minör tanımını yapmıştık. Bir majör gamda (ya da akorda) 3.derecenin bemol alması durumuna "minör" diyoruz
Ritm
"Ritm, bize zamanlamayı öğretir. Beynimiz, çaldığımız ritmde belli bir zamanı algılamayı ve geliştirmeyi öğrenir."
Okay Temiz
"Bu dünya solo gitaristlerin dünyası ama öğrenilmesi gereken en temel şey zaman ve ritmdir."
Jimi Hendrix
Temel Pena Vuruşları
Çalınan
nota grupları kaçlı olursa olsun (sağ el) pena vuruşları daima
"aşağı-yukarı-aşağı-yukarı..." şeklinde gider. Bu kesin kural değildir,
daha doğrusu, müzikte kesin kural diye bir şey olamaz zaten. Yine de,
çalışmalarda, parmakları belirli bir sisteme oturtmak için
"aşağı-yukarı" kuralına uymanız gerekiyor (Bunun dışında, örneğin sweep
picking/süpürerek vurma tekniği vardır ki böyle farklı pena
tekniklerini biraz ileride inceleyeceğiz). Aşağıdaki örnekte, sekizlik
vuruşlar yapılmaktadır. Bazı notaları bağladığımızda, çalınan notaların
süreleri uzar. Fakat, temeldeki-en küçük (bu örnekte
sekizlik)-vuruşlara göre olan aşağı-yukarı vuruş şekli değişmez. Uzayan
notalara düşen takip eden vuruşları yapılmış gibi düşünüp, kalan yerden
devam etmek gerekir.
Vuruşları Vurgularla Belirtmek
Sağ elle ritm vuruşları yaparken gitarın altı telini 2 ya da 3 bölge olarak düşünebilirsiniz:
1)Birinci bölge: (Kalın) Mi, La ve Re telleri. Aşağıda, portenin alttaki üç çizgisinde gösterilmiştir.
İkinci
bölge: Sol, Si ve (ince) Mi telleri. Aşağıda, portenin üstteki üç
çizgisinde gösterilmiştir.("A" ile gösterilen ilk ölçü)
2)Birinci bölge: (Kalın) Mi ve La telleri. Portenin alttaki üç çizgisinde gösterilmiştir.
İkinci bölge: Re ve Sol telleri. Portenin ortadaki üç çizgisinde gösterilmiştir.
Üçüncü
bölge: Si ve (ince) Mi telleri. Portenin üstteki üç çizgisinde
gösterilmiştir. ("B, C D" ile gösterilen 2, 3 ve 4.ölçüler)
Herhangi
bir akoru çalarken bu bölgelerin farklı seslerinden
faydalanabilirsiniz. Bir de, ölçü işaretiyle belirtilen vuruşları
vurgulama yaparak yani bu vuruşları diğerlerinden biraz daha şiddetli
çalarak belirgin hale sokabilirsiniz. İlk örnekte ölçü 2/2'liktir ve
bu, her bir ikiliğin ilk vuruşlarına (burada ilk sekizlikler) vurgu
koyarak, belirgin hale getirilmiştir. Tabi, her bir ikiliğin ayrı
bölgelerde çalınması da ayrı bir vurgulamadır. 3/2'lik ikinci ölçüde de
aynı yöntem kullanılmiş fakat bu kez ritm kalıbı üç bölgede
çalınmıştır. Bu tür vurgulamaları ölçü işaretiyle belirtilen değere
uygun olarak yapmalısınız. Üçüncü ölçü ¾'lüktür ve her bir dörtlük hem
ayrı bölgelerde çalınarak hem de vurgular koyularak belirgin hale
getirilmiştir. Fakat, bu yöntemlerin tümünü birden aynı anda
uygulamanız gerekmiyor. Buna, amacınıza ve kulak zevkinize göre ve
deneyerek karar vereceksiniz.
Vurgularla Gruplama Yapmak
4/4'lük
bir ritm kalıbındaki tüm sekizlik vuruşları düşünelim. Bir ölçüde 8
adet sekizlik vuruş vardır. Değişik vurgulamalarla bu sekiz vuruşu
istediğimiz gibi bölüp parçalayabiliriz (İki adet dörtlü grup (A) ya da
bir adet ikili, bir adet dörtlü ve yine bir adet ikili grup (B), vs
gibi. Ayrıca, yalnızca grupların başlangıç pena vuruşları verilmiştir.
Aradaki vuruşları "aşağı-yukarı" kuralıyla siz çıkartabilirsiniz.).
Teknik Donanım
Gitar
Teknik
donanımımızı (takımları) kurarken işe, tabii ki, önce gitardan
başlıyoruz. Çünkü sinyal kaynağı gitardır (manyetikler). Elektrik
sinyali manyetiklerden çıkar ve bir takım pedallar, vs'den geçerek
ampliye girer ve ampliden ses olarak çıkar. Yani, gitar üzerindeki
kablo bağlantı yeri gitarın çıkışıdır. Aşağıda klasik bir Strat
(Stratocaster) modeli gitar görüyorsunuz. Bu model yıllar önce Leo
Fender tarafından, kendisi bir gitarist olmamasına karşın, bu işi çok
sevdiğinden ve zamanın önemli müzisyenleri ile yakın ilişkiler sonucu,
geliştirilmiş ve artık klasikleşmiş ve de tüm firmalar tarafından, ufak
tefek değişikliklerle, üretilir olmuştur. Bu tür bir gitarda üç adet
manyetik bulunur, yani ses, manyetikler aracılığıyla, üç ayrı bölgeden
alınır ve, 5 konumlu bir anahtar yardımıyla, bu sinyallerin belirli
karışımları dışarı (artık her nereye gidiyorsa: pedala, prosesöre,
ampliye ya da mix masasına) gönderilir.
1 no'lu manyetik: sap tarafında (en bas sesin alındığı yer)
2 no'lu manyetik: ortada
3 no'lu manyetik: alt eşik tarafında (en tiz sesin alındığı yer)
5 konumlu anahtarın konumlarını inceleyelim:
1.konum (anahtar sap tarafına doğru tam yatık): 1 no'lu (sap tarafındaki) manyetik
2.konum: 1 ve 2 no'lu manyetikler beraber (paralel)
3.konum: 2 no'lu (orta) manyetik tek başına
4.konum: 2 ve 3 no'lu manyetikler beraber (paralel)
5.konum (anahtar alt eşik tarafına doğru tam yatık): 3 no'lu (alt eşik tarafındaki) manyetik.
Bir
de, bu tür gitarlarda, bir volüm ve iki adet ton düğmesi bulunur. Volüm
tüm manyetikleri kontrol eder. Ton düğmelerinden biri ise yalnızca alt
eşik tarafındaki manyetiğe bağlıdır çünkü bu manyetik daha keskin
çığlıklar atar ve bu yüzden sololarda daha çok kullanılır ve bu yüzden
de ayrı bir ton kontrolunun olması düşünülmüştür, ya da, bir diğer
standart bağlantı şekline göre, alt eşik tarafındaki manyetiğe bağlı
bir ton kontrolu bulunmaz çünkü burası zaten olabildiğince tizdir, daha
çok sololarda kullanılır ve genellikle baslaştırılması istenmez, bu
durumda, ton kontrollarından biri sap tarafındaki, diğeri ise ortadaki
manyetiği kontrol eder (Bu bağlantıları kendi ihtiyaçlarınıza göre
değiştirebilir/değiştirtebilirsiniz de).
(Not: İki
manyetikli gitarlarda ise üç konumlu anahtar bulunur. Bunun nasıl
çalıştığını tahmin edebilirsiniz. Kontrol için, her konumda, tornavida
gibi bir :-):-):-):-)l parçasıyla manyetiklere dokunun, çalışan
manyetiklerden ses gelecektir). Hangi bölgedeki manyetik/manyetiklerin
çalıştığına bağlı olarak farklı tınılar alacağız: Sap tarafında daha
bas (çünkü burada telin salınımı daha geniştir), alt eşik tarafında
daha tiz (çünkü burada telin gerilimi daha fazladır).
Manyetikler
Gelelim manyetiklere. Bunlar, temelde, iki çeşittir:
1- Single Coil (tek bobinli-bunlar biraz gürültülü çalışır)
2-
Humbucker (Bunlarda ters yönde çalışan iki adet bobin vardır ve tek
bobinli manyetiklerde var olan, belirli bir frekanstaki (60 cycle),
"hum (uğultu)" sesini süzerler
Fakat, bu manyetiklerin sesleri
de birbirinden farklıdır. Single coil olanların sesleri daha tiz ve
dolayısıla daha ısırıcı, humbuckerların ise daha boğuk ve karanlıktır.
Humbucker'ların çıkışları daha güçlüdür ve bunlardan daha fazla
distorsiyon elde edilebilir. Tek bobinlilerin sesi ise, belki, temiz ve
parlak blues sound'larına daha uygundur. Bazı Strat tipi gitarlarda alt
eşik tarafında, single coil yerine, bir humbucker manyetik takılıdır.
Bu bölgenin tiz sesiyle humbucker'ın boğuk sesi arasında bir tür
dengeleme yapılmıştır
Parmakla Çalmak
Arpej
Arpej,
basitçe, birkaç notayı belirli bir düzen içinde ve peşpeşe çalmak
demektir. Şimdi, sağ elinizin parmaklarını teller üzerine şu şekilde
yerleştirin:
- 1, 2, ve 3.parmaklar 3 (Sol), 2 (Si) ve 1 (ince Mi) no'lu telleri alttan çekerek çalacak şekilde, tellerin üzerine,
- Başparmak ta 4, 5 ve 6 no'lu tellerden herhangi birini - yukarıdan aşağıya doğru vuruşla - çalmaya hazır vaziyette.
Şimdi bir Am akoru basalım ve telleri, aşağıdaki tablatürde de gösterildiği gibi, şu şekilde çalmaya başlayalım:
- Önce La teline başparmakla yukarıdan aşağıya doğru vuruyoruz,
-
Sonra, 1.parmakla Sol telinde basılan La notasını, parmağın etli
kısmıyla (tabii bunu tırnak ta takip ediyor), alttan yukarıya doğru
çekerek çalıyoruz,
- Hemen ardından, 2.parmakla, aynı şekilde, Si telinde basılan Do notasını çalıyoruz,
- Son olarak ta, üçüncü parmak boş ince Mi telini yine alttan çekerek çalıyor.
[Not:
Akorun bas notasının nasıl değiştirildiğine, düz ve ters çalışlara ve,
3 ve 6.ölçülerdeki hammer-on'lara (sol elin bir parmağı herhangi bir
notaya basarken sağ el vuruşu yapılır, sonra vuruş yapılmaz, ikinci
nota sol elin diğer bir parmağının tele baskısıyla tınlatılır) dikkat
ediniz.]
Aşağıdaki ¾'lük ölçüde, bastaki notayı üç kez
değiştirebilme şansına sahibiz. Bu kez Em akoruyla çalışıyoruz. Yine
hammer'larla yapılan süslemeler var (2.ölçü). Yine düz-ters çalışlar
var. Ayrıca, çalma gruplarının yerlerini değiştirerek te farklı etkiler
elde edebilirsiniz (3 ve 4.ölçüler).
Değişik Akordlar
Blues'un
köklerini oluşturan insanlar beyaz adamın pamuk tarlalarında çalışan
siyah köleler ve göçebe işçilerdi. Bunlar formal bir müzik eğitimi
olmayan insanlardı. Zaten bununla ilgilenmiyorlardı da. Enstrümanlarını
istedikleri gibi akord ediyorlardı. Amerika'daki Rock'n'Roll müziği bu
insanların müzikal kültürlerinden doğmuştur. Ve tabi, onların değişik
akordları da rock müzik içinde kendine bir yer bulmuştur. Eski değişik
akordları günümüze taşıyan müzisyenler olduğu gibi, yeni değişik
akordlar keşfedenler de var. Pearl Jam, Soundgarden gibi rock grupları
bu olayı sıkça kullananlardan. Böylece, gitarı daha isyankar bir düzen
içinde çalıp onu okul sınıflarından kurtararak, daha özgür nefes alan
ve aynı zamanda, karanlık ve tehlikeli sınırlara taşımaya çalışıyorlar.
Böyle bir ortamda, daha önce ezberlenmiş gamlar ve arpejler, vs artık
daha fazla geçerli olmuyor tabî. Değişik akordları kullananlar yalnızca
grunge grupları değil. Örneğin, "slide" çalmak için de hemen her zaman
başvurulan bir yöntem bu. Her değişik akord şekli belirli bir amaca
hizmet ediyor aslında.
Slide Akordu
Slide
çalarken, notalara basan parmaklardan birine slide (Biliyorsunuz bunlar
:-):-):-):-)l ya da cam ve uzun ya da kısa olabilirler) takılı
olacağından, az parmakla çok iş bitirmek gerekiyor. Açık/boş tellerin
akordlarının belirli bir akorun seslerini verecek şekilde yapıldığını
düşünün, böylece, tek bir parmakla bare basarak majör ya da minör akor
çalmak mümkün olur. Örnekteki akordları inceleyin:
İsterseniz; sus2, sus4, 6'lı, 7'li, maj7'li, vs gibi diğer akorlara gore de slide akordları yapabilirsiniz.
Yukarıdaki
örneğe tekrar bir göz atın. Buradaki "açık Em" akordunda, 3.telde (Sol
teli) 1.perdeye , standard basış şeklindeki gibi, basıp g# notasını
alarak akoru major de yapabilirsiniz. Gördüğünüz gibi, bir bare parmağı
ve bir de ikinci bir parmakla tüm bir major ya da minor akoru altı
telde basmak mümkün oluyor. Bu tür slide akordlarının ortaya çıkışı
doğal olarak akustik enstrümanlarda olmuştur ama bugün akustik ya da
elektrik çeşitli gitaristlerce kullanılıyor.
Bu konuda,
dinlemenizde yarar olabilecek bazı gitarist isimleri verelim: Folk rock
gitaristleri Joni Mitchell, David Wilcox, Steve Stills ve David Crosby;
parmakla çalan John Fahey ve Leo Koltke, genç besteci/icracı akustik
gitaristler Michael Hedges, Pierre Bensusan, Will Ackerman ve Alex
Grassi; açık A, G, D, E ve diğer akordlarda çalan sayısız blues
gitaristi ve Bert Jansch, Martin Simpson, Martin Carthy ve John
Renbourn gibi İngiliz gitaristleri.
Düşük Akord
Standard
akord edilmiş bir gitarın toplam akordunu yarım ses, bir tam ses ya da
daha büyük bir aralıkta düşürerek bir takım neticeler elde
edebilirsiniz. Bu yöntem kimi zaman, şarkı söyleyen kişinin, uzun
olabilecek sahne performansları sırasında, sesini yıpratmaması ve
konserin sonunu daha rahat getirebilmesi için uygulanır, ancak, buna
karşı çıkanlar da olabiliyor tabî. Bunlar, her şarkının istenen duyguyu
en iyi verebileceği belirli bir ton olduğunu söylüyorlar. Aslında, bu
tür şeyler şarkıcılara bağlı olarak değişebilir. Ya da, stüdyoda,
kalıcı olacak kayıtlar yapılırken ideal ton, konserde ise, fazla
zorlamayacak, biraz düşük akord, bu da olabilir.
Daha çok rock
grupları açısından ise, düşük akordun bir başka anlamı daha var: Akordu
biraz düşürerek daha karanlık tonlar ve ritmlerde biraz daha esneklik
elde edebiliyorsunuz (Black Sabbath, :-):-):-):-)llica, Nirvana ve
grunge gruplarının çoğunun yaptığı gibi).
evet arkadaşlar devamı
Beşliler Çemberi
Do
maj gamının üst dörtlüsünü alıp (G - A - B - C) bir başka gamın alt
dörtlüsü olarak düşünerek bu gamı kurarsak tek diyezli (F#) Sol majör
gamını elde ederiz (İlk, yani kök, sesin G olduğu belli zaten):
Şimdi,
saat yönünde dönmeye devam edip bu kez Sol maj gamının üst dörtlüsünü
(D - E - F# - G) alarak bir başka gamın alt dörtlüsü olarak düşünerek
bu yeni gamı kurarsak bu kez de iki diyezli (F#, C#) - bu işlem her
seferinde bir diyez eklenerek devam eder - Re majör gamını elde ederiz:
Saat yönünde dönmeye devam ediyoruz. Bu kez, Re maj gamının üst
dörtlüsünü alıp (A -B - C# - D) diğer bir gamın alt dörtlüsü yapacağız.
Bu da, üç diyezli (C#, F#, G#) La majör gamı olacak.
Diyezli gamları bulmaya devam ediyoruz:
Şimdi
tekrar Do maj gamıyla başlayıp bu kez ters yönde (saat yönünün tersine)
gideceğiz. Bu kez, Do maj'ın alt dörtlüsünü (C - D - E - F) alıp bir
başka gamın üst dörtlüsü olarak düşüneceğiz. Son, yani sekizinci, ses
(oktav) Fa notası olduğu için bunun Fa maj gamı olduğunu anlıyoruz.
Yine tahmin edeceğiniz gibi bu gam tek bemollüdür (Bb). Saat yönünün
tersine döndükçe her seferinde bir bemol artar.
Bemol yönünde
dönmeye devam ederek diğer bemollü gamları siz çıkartın. Bu olaya
beşliler çemberi denmesinin nedenini anlamışsınızdır sanırım. Gamları
çıkartırken her seferinde beş ses ileri ya da, yönüne göre, geri
gidiyoruz: C - D - E - F - G, G - A - B - C- D ya da C - B - A - G - F,
vs.